Zet niet het hele handboek in een AI, maar elke regel apart: voor wie hij geldt, de uitzondering per contract of cao, een eigenaar en een geldigheidsdatum. Koppel de assistent aan die ene goedgekeurde bron met de rechten van de medewerker, laat hem bij elk antwoord de vindplaats tonen, en stuur ziekte, conflict en ontslag meteen naar een mens.
Beeld: J.M.W. Turner, Norham Castle, Sunrise (ca. 1845), Tate, Londen; uitsnede. Publiek domein, via Wikimedia Commons.
Door Bombos. Gepubliceerd op 18 november 2026. Bronnen gecontroleerd op 18 november 2026.
De voorbeelden, sjablonen en tabellen op deze pagina zijn voorgestelde werkwijzen, geen klantcases of gemeten resultaten van Bombos. Wie nog moet beginnen met het doorzoekbaar maken van documenten, leest eerst bedrijfsdocumenten doorzoekbaar maken voor AI. Deze pagina gaat over het handboek zelf: wat erin moet staan, en hoe, zodat een AI-assistent het juiste antwoord geeft aan de juiste collega.
Waarom geeft een AI-assistent op het personeelshandboek soms het verkeerde antwoord?
Een AI-assistent op het personeelshandboek geeft vooral een verkeerd antwoord als het handboek geschreven is voor iemand die het van voor naar achter leest, terwijl de assistent één vraag tegelijk beantwoordt, voor één persoon, met één los stuk tekst. Wat in het document vanzelf spreekt (dit hoofdstuk geldt alleen voor de vestiging in België, de regel op pagina twaalf vervalt voor oproepkrachten), gaat verloren zodra een passage los wordt opgehaald.
Dat is geen theorie. HR-softwaremaker Synq beschrijft drie medewerkers die dezelfde vraag stellen over hun opzegtermijn, met een ander land, rooster of contract: “A retrieval system that ranks handbook paragraphs by keyword will hand all three the same text and get two of them wrong” (Synq, 18 augustus 2026). Synq is zelf leverancier van HR-software; lees het als de waarschuwing van een leverancier. Microsoft schrijft in de bekende beperkingen van zijn eigen HR-agent dat die “unable to consistently apply profile data, like location, role, and company code” is, en raadt aan de context in de vraag zelf te zetten, zoals “full-time employees in Australia” (Microsoft Learn, Employee Self-Service known issues). De Australische verzekeraar IAG vertelde op een evenement van ServiceNow dat haar kennisartikelen eerst herschreven moesten worden: “We hadn’t formatted our knowledge in a way that was AI-optimised”, en dat de AI de richtlijnen voor Australië en Nieuw-Zeeland uit elkaar moest leren houden (iTnews, 4 september 2026).
Daarbovenop controleert de assistent de inhoud niet. Over Copilot Studio zegt Microsoft letterlijk: “The system doesn’t perform an accuracy check, so if the selected data source contains inaccurate information it could be shown to users of your agent” (Microsoft Learn, FAQ for generative answers). Een oude verlofregel in het handboek wordt dus een oud verlofantwoord, vriendelijk geformuleerd en zonder twijfel.
Daarom is dit een vraag van context engineering: niet welke chatbot je kiest, maar wat een AI over jullie bedrijf moet weten om deze vraag voor deze persoon goed te beantwoorden, en waar die kennis staat. Voor een HR-vraag zijn dat vier dingen tegelijk:
| Wat de assistent moet weten | Voorbeeld | Waar het meestal staat |
|---|---|---|
| De regel | Hoe meld je een verhuisdag aan | Personeelshandboek, intranet |
| Voor wie hij geldt | Vast contract, oproepkracht, stagiair, vestiging, cao | Contract, HR-systeem, cao |
| Welke bron voorrang heeft | Cao, handboek, aanvullende afspraak | In het hoofd van HR, zelden op papier |
| Wanneer een mens het overneemt | Ziekte, conflict, beoordeling, ontslag | Nergens, tot iemand het opschrijft |
De eerste kolom staat in elk handboek. De andere drie bepalen of het antwoord klopt.
Als een nieuwe collega morgen vraagt hoeveel dagen hij thuis mag werken: welk deel van het antwoord hangt af van wie hij is, en staat dat ergens opgeschreven?
Welke tool past bij jullie handboek: Copilot, ChatGPT, Claude, Gemini of je HR-pakket?
De juiste tool voor een HR-assistent is meestal die waarin het handboek al staat en waarin de rechten al geregeld zijn: staat het in SharePoint, begin dan bij Microsoft; staat het in Google Drive of in een HR-pakket, begin daar. Het verschil tussen de tools zit minder in de taalvaardigheid dan in twee vragen: hoe houdt de tool de kennis vast (een kopie of een koppeling), en wie ziet welk document.
| Route | Hoe de kennis erin zit | Wie wat ziet | Stand en grenzen |
|---|---|---|---|
| Copilot Studio met SharePoint | Koppeling met een SharePoint-site of map | “the agent surfaces only content that the user has permission to access”; zonder leesrecht antwoordt de agent met “no response” | Zoekt alleen in de geregistreerde map en submappen. Staat Restricted SharePoint Search aan, dan is SharePoint geblokkeerd. Gasten krijgen in SSO-apps geen antwoorden uit SharePoint (Microsoft Learn) |
| Agent Builder in Microsoft 365 Copilot | Ondersteunde Microsoft 365-bronnen | Rechten en beleid van de gekoppelde bronnen | Microsoft noemt als passend voorbeeld “An onboarding or project-information agent grounded in approved organizational content”; geen acties naar externe diensten (Microsoft Learn) |
| Employee Self-Service agent van Microsoft | Sjabloon in Copilot Studio met HR- en IT-starter | Via de gekoppelde bronnen en rollen | Twee varianten: de Custom Engine Agent en de nieuwere declaratieve agents. Indexering “limited to roughly 200 pages of content” (overzicht, beperkingen) |
| ChatGPT met Company Knowledge | Plugin die gekoppelde apps doorzoekt | “A member can retrieve only information they are already allowed to access through the app connection” | “Available on ChatGPT Business, Enterprise, and Edu” (OpenAI) |
| Eigen GPT in ChatGPT | Geüploade kopie, tot 20 bestanden van elk maximaal 512 MB | Wie toegang heeft tot de GPT | OpenAI gaat eigen GPT’s uitfaseren ten gunste van plugins; standaard einddatum 11 december 2026 (OpenAI) |
| Claude Project | Geüploade kennis; op betaalde plannen schakelt Claude RAG in, tot tien keer meer capaciteit | Gedeeld met de organisatie: “Everyone in your organization can view and use this project” | Delen op Team en Enterprise; “Can view” of “Can edit” (Anthropic, projecten, RAG) |
| Gemini Gem | Bestanden onder “Knowledge”, ook uit Google Drive | Wie de Gem gedeeld krijgt | Op persoonlijke Google-accounts verdwijnen Gems vanaf november 2026 en worden ze skills; werk- en schoolaccounts “may be subject to different terms” (Google) |
| AFAS met een Jonas-assistent | Eigen bronnen die je zelf kiest | Volgens AFAS “bepaal je zelf welke bronnen gebruikt mogen worden” | AFAS noemt zelf “een personeelshandboek, cao, beleidstekst, FAQ” als bron (AFAS); leveranciersinformatie |
Drie dingen veranderden dit jaar, en pagina’s die nog “maak een eigen GPT met je handboek” adviseren lopen daarop achter. OpenAI schrijft: “We’re planning to retire custom GPTs and help creators move their workflows to plugins”; voor de betrokken Enterprise-werkruimten stopte het maken van nieuwe GPT’s op 26 oktober 2026. Google zet Gems op persoonlijke accounts om naar skills. En Microsoft kent nu twee varianten van zijn HR-agent; de documentatie van de oudere verwijst wie “the latest Employee Self-Service experience” uitrolt naar de declaratieve agents.
Een vuistregel voor de keuze. Een kopie (een upload in een GPT, Gem of project) is snel en voorspelbaar, maar veroudert stil en kent geen rechten per document: wie het project ziet, ziet alles wat erin zit. Een koppeling (SharePoint, Company Knowledge, je HR-pakket) volgt de rechten en de actuele versie, maar erft ook elke fout in die rechten. Voor een handboek dat iedereen mag lezen is een kopie te verdedigen. Voor alles waarin salarisschalen, leidinggevendenregels of persoonlijke afspraken staan, is een koppeling met goede rechten de enige verdedigbare route. Hoe Copilot Studio kennis inleest en welke keuzes daar spelen, staat uitgewerkt in Copilot Studio vullen met de kennis van je team.
Hoe zorg je dat een medewerker alleen ziet wat hij mag zien?
Een medewerker ziet via een AI-assistent alleen wat hij mag zien als de rechten in de bron kloppen, want de assistent erft ze: Microsoft 365 Copilot “only surfaces organizational data to which individual users have at least view permissions” (Microsoft Learn, Data, Privacy, and Security for Microsoft Copilot). Dat is een belofte over de techniek, niet over jullie mappen. Staat het salarisoverzicht in een map die per ongeluk voor iedereen openstaat, dan vindt de assistent het netjes terug.
Microsoft heeft er een eigen draaiboek voor dat begint bij “remediating oversharing”, en zegt erbij dat SharePoint Advanced Management “is included with your Microsoft Copilot license” (Microsoft Learn, Secure and Governed Data Foundation). Hoe je te ruime rechten opruimt en wat de AVG daarover zegt, staat in AI-toegangsrechten: wie mag wat zien en voor SharePoint in ziet Copilot al mijn SharePoint-documenten?. Hier alleen wat specifiek is voor het handboek.
Knip het handboek in lagen voordat je het koppelt. Een praktische indeling, als voorbeeld:
| Laag | Wat erin staat | Wie het mag lezen | Geschikte route |
|---|---|---|---|
| Voor iedereen | Verlof aanvragen, declareren, thuiswerken, ziekmelden (de procedure), wie keurt wat goed | Alle medewerkers | Elke route, ook een gedeeld project |
| Per groep | Regels per cao, vestiging, land of contractvorm | De betrokken groep | Koppeling met groepsrechten, of aparte assistenten per groep |
| Voor leidinggevenden | Verzuimbegeleiding, beoordelingsgesprekken, waarschuwingen | Leidinggevenden en HR | Aparte map met eigen rechten, nooit in de algemene assistent |
| Vertrouwelijk | Salarisschalen per persoon, dossiers, afspraken met één medewerker | HR, en de betrokkene zelf | Niet in een vragenassistent; de bron blijft het HR-systeem |
Twee details die vaak gemist worden. De SharePoint-agent van Copilot Studio zoekt alleen in de map die je registreert: “It never accesses parent folders, sibling folders, or other sites unless you register them separately.” Dat is een rem die je kunt gebruiken: registreer alleen de map met de laag voor iedereen. En in een gedeeld Claude Project of een gedeelde GPT bestaat geen recht per document. Wat erin staat, staat er voor iedereen die het project mag gebruiken; hoe dat delen precies werkt, staat in Claude Projects delen met je team.
Hoe bereid je het personeelshandboek voor op een AI-assistent?
Je bereidt het personeelshandboek voor op AI door het om te zetten van een doorlopend document naar losse regels die elk op zichzelf kloppen: één regel per kopje, met erbij voor wie hij geldt, welke uitzondering er is, welke bron voorrang heeft, wie de eigenaar is en vanaf wanneer hij geldt. Dan kan een assistent die één passage ophaalt, toch het hele antwoord geven. Dit is het eigenlijke werk; de keuze van de tool is daarna snel gemaakt.
De reden is technisch en eenvoudig. Een assistent leest niet het handboek, hij haalt stukken op die op de vraag lijken. Een stuk zonder zijn context (“dit geldt niet voor het eerste jaar”) is een half antwoord dat als heel antwoord wordt gebracht. Microsoft schrijft over zijn HR-agent zelfs dat een pagina met alleen links niet meetelt: “If a page only has links and no actual content, it’s not part of the summary the agent creates” (Microsoft Learn). Een handboek dat doorverwijst naar “zie het intranet” is voor een AI dus een lege pagina.
Het regelblad: één regel, alles wat erbij hoort
Gebruik voor elke regel hetzelfde blok. Dit is een invulsjabloon, geen standaard van een leverancier:
Onderwerp: Verlof bij verhuizing
Regel: [de regel in één of twee zinnen, in de woorden van het handboek]
Geldt voor: [contractvormen, functiegroepen, vestigingen of landen]
Geldt niet voor: [bijvoorbeeld oproepkrachten, uitzendkrachten, stagiairs]
Uitzondering: [wat er anders is per cao, vestiging of contract, met de vindplaats]
Voorrang: [welke bron wint bij verschil, bijvoorbeeld: cao artikel X boven dit handboek]
Hoe aanvragen: [systeem, formulier of persoon, met link]
Wie keurt goed: [rol, geen naam]
Doorverwijzen als: [situaties waarin de assistent naar een mens verwijst]
Bron: [document, hoofdstuk, paragraaf]
Eigenaar: [rol die de regel beheert]
Geldig vanaf: [datum] Geldig tot: [datum of "tot wijziging"]
Laatst gecontroleerd: [datum, door rol]
Voorbeeld van een ingevuld blad, verzonnen voor deze pagina. Onderwerp: thuiswerken. Regel: medewerkers mogen in overleg met hun leidinggevende een deel van de week thuiswerken. Geldt voor: kantoorfuncties. Geldt niet voor: functies met een vaste werkplek op locatie. Uitzondering: de vestiging met een eigen cao volgt de thuiswerkafspraak uit die cao. Voorrang: cao boven handboek. Doorverwijzen als: de vraag gaat over een medische reden om thuis te werken. Eigenaar: HR. Zo ziet een assistent bij de vraag “mag ik vrijdag thuiswerken?” meteen dat het antwoord afhangt van functie en vestiging, en kan hij daar eerst naar vragen in plaats van te gokken.
Vijf schrijfregels die het verschil maken
- Eén onderwerp per kopje, de regel in de eerste zin. Een assistent haalt stukken op; een stuk dat met de regel begint, wordt beter gevonden en beter geciteerd. Zet de kop als vraag of als onderwerp dat medewerkers zelf typen (“Hoe meld ik me ziek?”), niet als juridische titel.
- Tekst boven opmaak. OpenAI schrijft over kennisbestanden: “Prefer clear, text-forward files when possible. Complex layouts can make uploaded content harder for the GPT to use effectively” (OpenAI). Tabellen in een pdf met samengevoegde cellen, tekst in afbeeldingen en kolommen naast elkaar zijn de bekendste valkuilen.
- Duidelijke bestandsnamen. Anthropic: “Well-named files help Claude understand and retrieve the right information more effectively” (Anthropic). “Verlofregeling vast contract 2026” werkt beter dan “HB_v7_def2.pdf”.
- Uitzonderingen naast de regel, niet in een bijlage. De regel en zijn uitzondering moeten in hetzelfde stuk tekst staan, anders haalt de assistent het ene op zonder het andere. Dat is precies het probleem van IAG met Australië en Nieuw-Zeeland.
- Eén geldige versie. Oude versies, concepten en “kopie van” eruit, of in een map waar de assistent niet zoekt. Hoe je dat bijhoudt nadat het handboek eenmaal live is, staat in bedrijfskennis van je eigen GPT of Copilot actueel houden; hier gaat het om de eerste keer goed neerzetten.
Regels voor gedrag horen in de instructies, niet in het handboek
Er zijn twee soorten tekst die vaak door elkaar lopen. Het handboek is naslag: wat de regel is. Hoe de assistent zich gedraagt (altijd de bron noemen, eerst naar contractvorm vragen, nooit medisch advies geven) is een instructie. OpenAI zegt het kort: “Use knowledge for reference material, not rules or behavior. Put rules, tone, and workflow guidance in instructions.” Zet het gedrag dus in de instructies van de assistent, en het handboek in de kennis. Wie die twee mengt, krijgt een assistent die een zin uit het handboek als opdracht leest, of een instructie als beleid citeert.
Welke regel in jullie handboek heeft een uitzondering die alleen in het hoofd van één collega staat?
Hoe laat je de assistent de bron tonen, zodat medewerkers zelf kunnen controleren?
Een assistent toont de bron als je dat expliciet vraagt in zijn instructies en als het handboek zo is ingedeeld dat er iets te tonen valt: een hoofdstuk, een paragraaf en een datum. Een antwoord met vindplaats behandelt de medewerker als volwassene die zelf kan nagaan wat er staat, in plaats van iemand die moet geloven wat een machine zegt.
De leveranciers zeggen dit zelf. OpenAI over eigen GPT’s: “If you want the GPT to cite or quote uploaded content, say so in the instructions and specify the format you want.” En over Company Knowledge: “Review the answer and any source links provided before relying on the information” (OpenAI). Microsoft heeft in zijn HR-agent een vaste onderwerpkeuze, “Crafted Response”, die een letterlijk vastgestelde tekst toont met een label “Official Answer”, en een stap die bij gegenereerde antwoorden uit een gezaghebbende bron een “official source”-label toevoegt (Microsoft Learn, Customize the Employee Self-Service agent).
Die twee vormen samen zijn het onderscheid dat ertoe doet. Voor regels waar geen interpretatie in mag zitten (de procedure bij ziekmelding, de declaratietermijn) wil je een vaste, goedgekeurde tekst die letterlijk terugkomt. Voor de rest wil je een samenvatting met een verwijzing. Een voorbeeld van instructies voor de assistent, om aan te passen:
Je beantwoordt vragen van medewerkers over het personeelshandboek.
Gebruik alleen de gekoppelde bronnen. Staat het antwoord er niet in, zeg dat
en verwijs naar [HR-adres of kanaal].
Noem bij elk antwoord het document, het hoofdstuk en de datum "geldig vanaf".
Hangt de regel af van contractvorm, vestiging of cao, vraag daar eerst naar.
Vragen over gezondheid, conflicten, beoordelingen, ontslag of het loon van een
ander beantwoord je niet inhoudelijk: verwijs naar [persoon of rol] en leg uit
waarom.
Begin het gesprek met: "Ik ben een AI-assistent die het personeelshandboek
doorzoekt. Controleer belangrijke antwoorden in de genoemde bron."
In Copilot Studio kun je de assistent bovendien beperken tot zijn eigen bronnen. Microsoft schrijft: “To limit agents to only answer questions within the scope of their configured knowledge sources, makers should turn off this feature”, namelijk de instelling “Allow ungrounded responses” (Microsoft Learn). Voor een HR-assistent is dat de verstandige stand: een antwoord uit algemene kennis over Nederlands arbeidsrecht is precies het antwoord dat je niet wilt.
Eén beperking om te kennen: bij SharePoint als bron bevatten de gespreksverslagen in Copilot Studio de brontekst niet (“conversation transcripts don’t include the content of the source documents used to generate the response”). Achteraf nagaan op welke passage een fout antwoord rustte, kost dan extra werk. Laat de assistent daarom de vindplaats in het antwoord zelf zetten.
Als een collega een antwoord van jullie assistent wil controleren: kan hij in één klik zien waar het staat en sinds wanneer het geldt?
Welke vragen moeten naar een mens, en hoe stuur je ze door?
Naar een mens gaan alle vragen waarin een persoon iets meemaakt in plaats van iets wil weten: ziekte, een conflict, een klacht, een beoordeling, ontslag, en alles over het loon of dossier van een ander. Doorverwijzen is daar geen falen van de assistent maar zijn doel: hij beantwoordt de herhaalde vragen, zodat HR tijd heeft voor de collega die ziek is, vastloopt of twijfelt.
Microsoft legt dezelfde grens in zijn HR-starter, die “enforces boundaries by escalating complex or sensitive requests (such as legal or personnel decisions) to HR specialists” (Microsoft Learn). Het voorbeeldonderwerp “Sensitive Topics” in diezelfde agent springt aan bij onder meer “harassment”, “discrimination”, “retaliation”, “workplace violence” en “legal support”, en mag uitdrukkelijk niet aanspringen bij “Routine workplace questions” (Microsoft Learn). Een bruikbare indeling, als voorbeeld:
| De assistent antwoordt zelf | De assistent antwoordt en wijst naar HR | Direct naar een persoon |
|---|---|---|
| Hoe vraag ik verlof aan, waar declareer ik, wat is de procedure bij thuiswerken | Hoeveel verlof heb ik nog (verwijs naar het saldo in het HR-systeem) | Ik ben ziek en weet niet hoe het verder moet |
| Wie keurt een aanvraag goed | Geldt de regel ook voor mijn contract (antwoord met voorbehoud) | Ik heb een conflict met mijn leidinggevende |
| Waar staat het formulier voor een verhuisdag | Regels bij zwangerschap of zorg voor een naaste (procedure, daarna gesprek) | Ik wil een klacht of melding indienen |
| Hoe werkt proces X stap voor stap | Wijziging van uren of contract (procedure, daarna gesprek) | Vragen over ontslag, een waarschuwing of een beoordeling |
Geef de context mee bij het doorsturen. Het voorbeeldonderwerp voor overdracht in de HR-agent van Microsoft draagt het gesprek over “without passing context” (Microsoft Learn). Wie niets regelt, laat de medewerker zijn verhaal dus opnieuw doen. Laat de assistent bij een doorverwijzing een korte samenvatting maken die de medewerker zelf ziet en meestuurt: wat de vraag was, welke regel is gevonden, en waarom het naar een mens gaat. De medewerker beslist wat hij deelt. Dat scheelt HR een gesprek over de feiten en laat het gesprek over de mens.
Welke drie vragen kosten jullie HR nu de meeste tijd, en hoeveel daarvan zijn eigenlijk opzoekwerk?
Is een HR-vragenassistent hoog risico onder de AI Act?
Een assistent die alleen regels uit het personeelshandboek opzoekt en uitlegt, valt naar onze lezing van de wettekst niet onder de hoog-risicocategorie werkgelegenheid van de AI Act, zolang hij geen besluiten over personen neemt of voorbereidt en niet profileert. Dat is onze lezing van de artikelen hieronder, geen officiële uitspraak: een officieel voorbeeld van een HR-vragenassistent hebben we in de bronnen van de Europese Commissie niet gevonden.
De wettekst. Bijlage III punt 4 noemt als hoog risico onder (a) AI “intended to be used for the recruitment or selection of natural persons”, en onder (b) AI “intended to be used to make decisions affecting terms of work-related relationships, the promotion or termination of work-related contractual relationships, to allocate tasks based on individual behaviour or personal traits or characteristics or to monitor and evaluate the performance and behaviour of persons in such relationships” (AI Act Service Desk, Annex III). Artikel 6 lid 3 maakt een uitzondering, onder meer als “het AI-systeem is bedoeld om een beperkte procedurele taak uit te voeren”, met de toevoeging dat een systeem uit bijlage III “altijd als een AI-systeem met een hoog risico beschouwd” wordt “indien het AI-systeem profilering van natuurlijke personen uitvoert” (EUR-Lex, Verordening (EU) 2024/1689).
Waar de grens in de praktijk ligt, als voorbeeld:
| De assistent | Onze lezing |
|---|---|
| Legt uit hoe je verlof aanvraagt en wie het goedkeurt | Geen besluit over een persoon; buiten bijlage III punt 4 |
| Zegt tegen een medewerker of zijn verlofaanvraag wordt toegekend | Raakt “decisions affecting terms of work-related relationships” |
| Signaleert welke medewerkers vaak verzuimen | Raakt het monitoren en evalueren van gedrag, en mogelijk profilering |
| Rangschikt sollicitanten of vat sollicitaties samen voor selectie | Bijlage III punt 4(a) |
De grens loopt dus niet tussen tools maar tussen taken. Zodra iemand de assistent een tweede taak geeft (“kun je ook even kijken wie er dit kwartaal veel ziek was?”), verandert de vraag.
Wat wel al geldt. Volgens de tijdlijn van de Commissie gelden de transparantieregels van artikel 50 sinds 2 augustus 2026, en de regels voor hoog-risicosystemen uit bijlage III na de Digital Omnibus vanaf 2 december 2027 (AI Act Service Desk, tijdlijn). Artikel 50 lid 1 legt de plicht om te melden dat iemand met een AI praat bij de aanbieder: “Aanbieders zorgen ervoor dat AI-systemen die voor directe interactie met natuurlijke personen zijn bedoeld, zodanig worden ontworpen en ontwikkeld dat de betrokken natuurlijke personen worden geïnformeerd dat zij interageren met een AI-systeem”, tenzij dat duidelijk is. Of een werkgever die zelf een assistent samenstelt aanbieder is of alleen gebruiksverantwoordelijke, hangt af van wat hij bouwt. Ons advies is eenvoudiger dan die vraag: meld het altijd. Microsoft zet in Copilot Studio standaard de zin “Just so you are aware, I sometimes use AI to answer your questions” klaar (Microsoft Learn). Gaat een werkgever toch een hoog-risicosysteem op de werkplek gebruiken, dan moet hij volgens artikel 26 lid 7 “werknemersvertegenwoordigers en de betrokken werknemers” vooraf informeren. Wat er verder in een intern AI-beleid hoort, staat in een AI-beleid opstellen.
Moet de ondernemingsraad instemmen met een AI-assistent op het handboek?
De ondernemingsraad heeft instemmingsrecht op regelingen over onder meer vakantie, ziekteverzuim, klachten en de verwerking van persoonsgegevens van medewerkers (artikel 27 lid 1 WOR), dus bij een AI-assistent op het handboek speelt de OR op twee plekken: bij de regels in het handboek zelf, en bij wat de assistent over medewerkers vastlegt. Naar onze lezing is het invoeren van een zoekhulp op zich geen nieuwe regeling; het loggen van gesprekken per medewerker kan dat wel zijn. Daarvoor ligt er al een eerdere haak: artikel 25 lid 1 WOR geeft de OR adviesrecht bij de “invoering of wijziging van een belangrijke technologische voorziening”, en een assistent die het hele personeel gebruikt kan daaronder vallen.
Artikel 27 lid 1 noemt onder meer “b. een arbeids- en rusttijdenregeling of een vakantieregeling”, “d. een regeling op het gebied van de arbeidsomstandigheden, het ziekteverzuim of het reintegratiebeleid”, “j. een regeling op het gebied van de behandeling van klachten”, “k. een regeling omtrent het verwerken van alsmede de bescherming van de persoonsgegevens van de in de onderneming werkzame personen” en “l. een regeling inzake voorzieningen die gericht zijn op of geschikt zijn voor waarneming van of controle op aanwezigheid, gedrag of prestaties”, telkens “voor zover betrekking hebbende op alle of een groep van de in de onderneming werkzame personen” (wetten.overheid.nl, Wet op de ondernemingsraden). Instemming is niet nodig “voor zover de betrokken aangelegenheid voor de onderneming reeds inhoudelijk is geregeld in een collectieve arbeidsovereenkomst” (lid 3), en een besluit zonder instemming is nietig als de OR zich daar schriftelijk op beroept (lid 5). De plicht om een ondernemingsraad in te stellen geldt volgens artikel 2 voor een onderneming waarin “in de regel ten minste 50 personen werkzaam zijn”.
Wat dat praktisch betekent, als onze lezing:
- Het handboek omschrijven verandert geen regel. Herschrijf je de verlofregeling in losse regelbladen zonder de inhoud te wijzigen, dan neem je geen nieuw besluit over die regeling. Verander je onderweg iets (en bij het opschonen gebeurt dat vaak, omdat tegenstrijdigheden boven komen), dan geldt voor die wijziging de gewone route.
- Gesprekken bewaren per medewerker raakt sub k, en mogelijk sub l. Een assistent die bijhoudt wie wat vroeg, verwerkt persoonsgegevens van medewerkers en is geschikt om gedrag waar te nemen. Leg vooraf vast wat er bewaard wordt, hoe lang, en wie het mag zien.
- Betrek de OR vroeg, ook als het niet verplicht lijkt. Een HR-assistent gaat over iedereen. Een raad die de testvragen heeft helpen kiezen, is later het beste bewijs dat de assistent eerlijk antwoordt.
De Autoriteit Persoonsgegevens voegt er een AVG-plicht aan toe die ook voor een eerste proef geldt: zijn twee of meer van de negen criteria voor een DPIA van toepassing, dan is die verplicht, en “Let op: dit geldt ook voor pilots, testen en proefprojecten.” Verder: “U moet vooraf de bewaartermijnen vaststellen”, en “De persoonsgegevens die u verwerkt, moeten juist zijn” (Autoriteit Persoonsgegevens, Regels bij gebruik van AI en algoritmes). Bij ziekmelding is de regel scherper dan een advies. De Autoriteit Persoonsgegevens schrijft: “Mag mijn werkgever vragen wat ik heb als ik me ziek meld? Nee, dat mag niet. U mag het wel zelf vertellen als u dat wilt, maar uw werkgever mag het dan niet registreren.” (Autoriteit Persoonsgegevens, Zieke werknemers). Een assistent die gesprekken bewaart, registreert. Laat hem bij ziekmelding daarom alleen de procedure uitleggen, niet vragen naar klachten of oorzaak, en richt de bewaring zo in dat wat een medewerker toch over zijn gezondheid typt niet in een gesprekslog blijft staan.
Weet jullie OR al dat er gesprekken met een AI over verlof en verzuim gaan plaatsvinden, en wat daarvan bewaard blijft?
Hoe test je de assistent voordat collega’s hem gebruiken?
Je test een HR-assistent met echte vragen per soort, gesteld door collega’s met verschillende contracten en rechten, en elke vraag meer dan één keer. Het doel is niet een cijfer maar drie dingen weten: geeft hij het goede antwoord met de goede bron, zegt hij “dat weet ik niet” als het er niet staat, en verwijst hij door waar dat moet.
Meer dan één keer, omdat Microsoft zelf waarschuwt: “Answers from language models aren’t deterministic. Repeating semantically (near) identical questions might yield varying answers, even in new chats”, met als gevolg dat vaste regressietests “likely to result in varying answers and false positive error reports” geven (Microsoft Learn). Beoordeel daarom of het antwoord inhoudelijk klopt, niet of het woordelijk gelijk is aan vorige keer.
Een testopzet, als voorbeeld:
| Soort vraag | Voorbeeld | Wat goed is |
|---|---|---|
| Standaardregel | “Hoe vraag ik verlof aan?” | Juiste procedure, bron en datum |
| Regel met uitzondering | “Krijg ik als oproepkracht ook een verhuisdag?” | Vraagt naar of noemt de contractvorm; juiste uitzondering |
| Twee bronnen | “Geldt de cao of het handboek voor mijn reiskosten?” | Noemt welke bron voorrang heeft |
| Niet in het handboek | “Mag ik mijn hond meenemen naar kantoor?” | Zegt dat het er niet staat en verwijst door |
| Gevoelig | “Mijn leidinggevende behandelt me oneerlijk” | Geen inhoudelijk advies; directe verwijzing naar een persoon |
| Rechtentest | Een medewerker zonder leidinggevendenrechten vraagt naar verzuimbegeleiding | Krijgt de leidinggevendenregels niet te zien |
| Verouderd | Vraag naar een regel die dit jaar is gewijzigd | Geeft de nieuwe regel, niet de oude |
Laat een collega van HR of de eigenaar van elke regel de antwoorden beoordelen, niet de bouwer. Wie het handboek schreef, ziet wat er staat; wie de assistent bouwde, ziet wat hij bedoelde. De rechtentest laat je doen door iemand die echt minder rechten heeft, niet door een beheerder die zich voordoet.
Wie in jullie bedrijf zou je een antwoord van de assistent laten nakijken, en is dat iemand anders dan wie hem bouwt?
Hoe meet je of een HR-assistent echt werkt?
Je meet of een HR-assistent werkt aan de vragen die alsnog bij HR aankomen en aan de herhaalde vragen over hetzelfde onderwerp, niet aan het aandeel gesprekken dat niet bij HR eindigt. Dat laatste cijfer, vaak deflectie genoemd, telt ook iedereen mee die het opgaf.
Synq zegt het scherp: “A conversation that ends because the employee gave up counts as deflected” (Synq). Hetzelfde artikel citeert een enquête van Applaud en Censuswide uit januari 2026 onder 1.000 werknemers van Britse organisaties met meer dan 2.000 mensen: “Only 6% get an instant answer through AI or chat.” Een enquête in een ander land en bij grote organisaties, aangehaald door een leverancier; het zegt iets over hoe weinig het nu lukt, niet over wat jullie zullen meten.
Het bekendste succescijfer komt van IAG: assistenten op basis van Now Assist haalden “an average 67 percent deflection rate in their first month”, tegenover 30 procent met de eerdere chatbot (iTnews). Dat is een eigen opgave van één bedrijf over de eerste maand, verteld op een evenement van de leverancier, en het is een deflectiecijfer. Gebruik het als teken dat herschrijven loont, niet als verwachting.
Wat je beter meet, met eenvoudige middelen:
- Vragen die alsnog bij HR komen, per onderwerp. Daalt het aantal vragen over verlof, dan werkt het daar. Blijft het gelijk, dan is het regelblad onvolledig of niet te vinden.
- Correcties per regel. Elke keer dat HR een antwoord van de assistent moet rechtzetten, noteer je welke regel het was. Twee correcties op dezelfde regel betekent: herschrijven.
- Vragen zonder antwoord. Wat de assistent niet in het handboek vindt, is je lijst met ontbrekende regels. Dat is vaak de nuttigste uitkomst van de eerste maand.
Wat is het sterkste argument tegen deze aanpak?
Het sterkste argument tegen een AI-assistent op het handboek is dat taalmodellen een lang handboek gemeten slecht volgen, ook nadat ze een verplichte controle uitvoerden: agents “perform a required check and then act against its result”. De HANDBOOK.md-benchmark, 65 taken op basis van handboeken van 20 tot 124 pagina’s met 824 controles, vond dat “the strongest evaluated model passes 36.2% of trials, and most frontier models remain below 25%”, en dat modellen “report compliance they did not achieve” (arXiv 2607.25398, juli 2026).
Een tweede meting wijst dezelfde kant op. Onderzoekers van Stanford vonden dat juridische onderzoekstools met eigen bronnen minder verzinnen dan een algemene chatbot, maar dat de tools van LexisNexis en Thomson Reuters “each hallucinate more than 17% of the time” (Stanford Law School, Journal of Empirical Legal Studies, 2025).
Wat deze onderzoeken meten: HANDBOOK.md test agents die met gereedschap taken uitvoeren volgens een handboek, over lange reeksen stappen; Stanford test juridische onderzoeksvragen. Geen van beide meet een assistent die één HR-vraag beantwoordt met een bronverwijzing, en een onafhankelijke meting van zo’n HR-vragenassistent ontbreekt in de bronnen op deze pagina. Ons advies volgt er wel uit: laat de assistent antwoorden en verwijzen, niet beslissen of handelen. Een verlofaanvraag goedkeuren, een saldo aanpassen of een uitzondering toekennen blijft bij een mens of bij een vaste regel in het HR-systeem. En de bronverwijzing in elk antwoord is geen versiering: het is de manier waarop een medewerker een fout zelf vangt. Die grens is onze redenering, niet de conclusie van de onderzoekers.
Wanneer dit niet de juiste aanpak is. Bij een klein team waarin iedereen de HR-verantwoordelijke binnen een minuut spreekt, is een goed ingedeeld handboek met een zoekfunctie vaak genoeg. Is het beleid zelf nog niet vastgesteld, dan maakt een assistent alleen sneller zichtbaar dat er geen antwoord is. En zijn de regels per persoon zo verschillend dat er bijna geen algemene regel overblijft, dan hoort het antwoord in het HR-systeem bij die persoon, niet in een algemene assistent.
Welk plan kun je deze week starten?
Het meeste werk voor een HR-assistent is al gedaan: de antwoorden staan in het handboek, de cao en de hoofden van HR. Deze week gaat het erom die kennis vindbaar en eenduidig te maken, niet om nieuw beleid te schrijven. Een plan voor vijf werkdagen, als voorbeeld:
| Dag | Wat je doet | Wat er dan ligt |
|---|---|---|
| Maandag | Vraag HR en twee leidinggevenden naar de twintig vragen die het vaakst terugkomen | Een lijst met echte vragen, in de woorden van medewerkers |
| Dinsdag | Zoek bij elke vraag de regel in het handboek; noteer waar hij ontbreekt, tegenstrijdig is of een uitzondering heeft | De lijst met gaten, het eigenlijke werk |
| Woensdag | Schrijf regelbladen voor de tien belangrijkste vragen, met eigenaar en datum; laat HR ze nakijken | Tien regels die op zichzelf kloppen |
| Donderdag | Zet ze in de tool waar het handboek al staat, met de instructies hierboven; alleen de laag voor iedereen | Een eerste assistent voor een kleine groep |
| Vrijdag | Laat drie collega’s met verschillende contracten de testvragen stellen; noteer wat misgaat | Een lijst met correcties en de volgende tien regels |
Stem vóór donderdag af met wie over privacy gaat, en met de OR als die er is: welke gesprekken worden bewaard, hoe lang, en wie ze ziet. Wil je de assistent ook inzetten bij het inwerken, dan staat in onboarding van een nieuwe medewerker automatiseren hoe je dat in een tijdlijn zet.
Als je deze week maar tien regels mag herschrijven: welke tien zou je collega’s het meest helpen?
Hoe doet Bombos dit?
Bombos is de geheugenlaag onder de AI-tools die je team al gebruikt, zoals ChatGPT, Copilot, Claude of je eigen agents. Jij leert van de AI. Maar de AI niet van jou. Met Bombos wel. Voor het personeelshandboek betekent dat: één levende versie van de regels, met hun uitzonderingen, eigenaar en geldigheid, en bij elke vraag alleen het deel dat voor deze persoon geldt.
Voorbeeld van de gewenste inrichting. Het handboek en de cao blijven de bron. In het gedeelde geheugen staat wat er in geen van beide staat: welke bron voorrang heeft, welke uitzondering voor welke groep geldt, en wat HR bij een eerdere vraag heeft rechtgezet. Corrigeert HR een antwoord, dan wordt dat een regel die de volgende keer meetelt, ook als een collega de vraag in een andere AI-tool stelt. Bij elk antwoord is te zien op welke stukken context het rust. Hoe je die bedrijfscontext in het algemeen vastlegt, staat in bedrijfscontext vastleggen voor AI, en waarom die niet in één tool moet vastzitten in hoe voorkom je dat je bedrijfskennis vastzit in één AI-tool?.
Een geheugenlaag maakt een onjuiste regel niet juist en vervangt geen eigenaar van het handboek. Waar een agent op basis van die kennis iets doet in plaats van alleen antwoordt, blijft menselijke goedkeuring de standaard; die akkoordgrens kan alleen op verzoek van de klant en op eigen risico uit. We nemen je mee in de inrichting van de regels, uitzonderingen en grenzen, zodat je het daarna zelf beheert. Eén persoon kan beginnen met de plugin voor eigen agents, en het team meenemen als het werkt.
Wat kon deze pagina niet vaststellen?
We vonden geen onafhankelijke meting van hoe vaak een HR-vragenassistent een juist antwoord geeft, en geen meting in het Nederlands. De cijfers over afgevangen vragen zijn eigen opgaven van bedrijven of enquêtes, aangehaald door leveranciers. De lezing dat een vragenassistent buiten bijlage III van de AI Act valt, is onze lezing van de artikelen; een officieel voorbeeld van de Europese Commissie voor dit type assistent hebben we niet gevonden. Hoe een rechter het instemmingsrecht van de OR bij een HR-assistent uitlegt, weten we niet. De licentievoorwaarden van Copilot Studio en de HR-agent van Microsoft hebben we niet vergeleken; Microsoft verwijst daarvoor naar een aparte licentiegids. Van HR-pakketten anders dan AFAS hebben we geen productdocumentatie over een vragenassistent beoordeeld, dus we doen er geen uitspraak over.
Veelgestelde vragen over het personeelshandboek in AI
Kan ik het handboek gewoon als pdf uploaden? Dat kan, maar het levert een kopie op zonder rechten per document die stil veroudert. Voor een handboek dat iedereen mag lezen is dat te verdedigen als je de pdf herschrijft tot losse regels in gewone tekst. Voor alles met groepsregels of vertrouwelijke onderdelen is een koppeling met de bron beter.
Moet het handboek in SharePoint staan om Copilot te gebruiken? Voor de SharePoint-route van Copilot Studio wel, en dan zoekt de agent alleen in de map die je registreert en de submappen. Agent Builder werkt met ondersteunde Microsoft 365-bronnen. Bij de HR-agent van Microsoft geldt een indexeringsgrens van ongeveer 200 pagina’s; Microsoft raadt aan de inhoud dan op te delen in kleinere bibliotheken per onderwerp.
Kan de assistent iemands verlofsaldo noemen? Alleen als hij gekoppeld is aan het HR-systeem en die persoon het saldo daar mag zien. Een assistent op alleen het handboek kent geen saldo; laat hem dan verwijzen naar de plek waar het staat.
Wat als de cao en het handboek elkaar tegenspreken? Leg per regel vast welke bron voorrang heeft en laat dat bevestigen door wie de regeling beheert. Zet die voorrang in het regelblad, naast de regel, zodat de assistent hem bij dezelfde passage vindt.
Moet ik melden dat medewerkers met een AI praten? Artikel 50 van de AI Act legt die plicht bij de aanbieder, met een uitzondering als het duidelijk is. Ons advies is het altijd te melden, in de openingszin van de assistent. Copilot Studio zet daarvoor standaard een zin klaar.
Plan je half uur: we kijken samen welke regels uit jullie handboek de AI nog vergeet en hoe de geheugenlaag ze per collega goed aanlevert. Kosteloos, en het plan houd je, ook zonder Bombos.
Bronnen
- Microsoft Learn, Add SharePoint as a knowledge source, Copilot Studio, rechten, bereik en beperkingen.
- Microsoft Learn, FAQ for generative answers, Copilot Studio, juistheid, niet-deterministische antwoorden en AI-melding.
- Microsoft Learn, Choose between Agent Builder and Copilot Studio, keuzehulp en voorbeelden.
- Microsoft Learn, Introduction to Employee Self-Service Custom Engine Agent, HR-starter, overdracht en de twee varianten.
- Microsoft Learn, Customize the Employee Self-Service agent, rollen, gevoelige onderwerpen, Official Answer en overdracht.
- Microsoft Learn, Release notes, known issues, and limitations for the Employee Self-Service agent, indexeringsgrens, pagina’s met alleen links en profielgegevens.
- Microsoft Learn, Data, Privacy, and Security for Microsoft Copilot, rechtenmodel.
- Microsoft Learn, Secure and Governed Data Foundation for Microsoft Copilot, draaiboek tegen oversharing.
- OpenAI, Company knowledge in ChatGPT, beschikbaarheid en rechten.
- OpenAI, Creating and editing GPTs, uitfasering, bestandslimieten en werkwijze voor kennis.
- Anthropic, How can I create and manage projects?, delen en rechten.
- Anthropic, Retrieval augmented generation (RAG) for projects, capaciteit en bestandsnamen.
- Google, Use Gems in Gemini Apps, kennisbestanden en de overgang naar skills.
- AFAS Software, AFAS en AI, Jonas-assistent met eigen bronnen; leveranciersinformatie.
- Europese Commissie, AI Act Service Desk, Annex III en tijdlijn van de AI Act.
- EUR-Lex, Verordening (EU) 2024/1689, artikel 6 lid 3, artikel 26 lid 7 en artikel 50 lid 1.
- Autoriteit Persoonsgegevens, Zieke werknemers.
- Overheid.nl, Wet op de ondernemingsraden, artikel 2, artikel 25 en artikel 27, geldend van 18 februari 2023.
- Autoriteit Persoonsgegevens, Regels bij gebruik van AI en algoritmes, DPIA, bewaartermijnen en juistheid.
- Panavas en collega’s, HANDBOOK.md: A Benchmark for Long-Context Agentic Instruction Following, arXiv, 28 juli 2026, herzien 3 augustus 2026.
- Stanford Law School, Hallucination-Free? Assessing the Reliability of Leading AI Legal Research Tools, Journal of Empirical Legal Studies 22:216, juni 2025.
- Ry Crozier, IAG builds AI into its HR service delivery, iTnews, 4 september 2026.
- Synq, The AI HR Helpdesk Test: Five Questions That Separate Answering From Resolving, 18 augustus 2026; leverancier van HR-software.
